|
با نگرشی به توسعه شهرهای جدید دنیا می توان دو مقوله عمده را در طبقه بندی
آنها بکار برد.مقوله اول مرتبط با تحولات اقتصادی و اجتماعی شهرهای مترقی و
تجدید ساختار شهری و مقوله دوم شامل فشارهای خارجی منجر به تغییر عملکرد
انفجاری شهرها در طول مدتی کوتاه می باشد.شانگهای در دسته دوم شهرهای جدید
جهان قرار می گیرد. طبیعتا این شهر یک شهر سنتی چینی نمی باشد. چرا که
ساختار آن بر اساس امتیازات و تحت پوشش نیروهای خارجی شکل گرفته است.این
تحول سرمایه، زمینه سازتوسعه شانگهای در ابعاد مختلف اقتصادی، صنعتی،
اجتماعی و فرهنگی گشت و به تبع آن بسیاری از جنبه های معماری و اصول طراحی
شهری نیز در این دوره (1949-1842)آماده تاثیر پذیری از غرب بودند.
همراه با توسعه سریع و موفقیت اقتصادی شهر شانگهای، جمعیت نیز رشد قابل
توجهی داشت. میلیونها مهاجر که اغلب کارگران تولیدی و برخی جزو سرمایه
داران، کارمندان رده بالا، تحصیل کرده های خارج از کشور و خارجیها بودند به
سمت این شهر در حال توسعه گسیل یافتند. کل شهر تحت پوشش تجارت آزاد قرار
داشت و اغلب مردم در فعالیتهای تجاری و بازرگانی مشغول به کار بودند. در
واقع شهر مبدل به خیابانهای 10 مایلی تجاری گشته و نام "پاریس شرق" را به
خود اختصاص داد.
حال با این اوصاف این سوال در ذهن پیش می آید که چگونه می توان این سیل
جمعیتی را بدون قطع استمرار فضایی تجارت در طول نمای اصلی خیابان به نحوی
شایسته اسکان داد؟ این معضل نیازمند نگرشی نوین در حیطه معماری و طراحی
شهری بود. بنابراین نخستین الگوی خانه سازی Lilong با سیستم خانه های موقت
چوبی در شانگهای پایه ریزی شد. چندی بعد ساختارهای آجری و بتنی بتدریج
جایگاه خود را در این سیستم ساختمانی تثبیت نمودند و طی مدتی کوتاه به
الگوی اصلی خانه سازی در شانگهای مبدل گردیدند.
Lilong الگویی از مکان یابی فضای تجاری در امتداد نمای اصلی خیابانها و
بلوکهای شهری و فضای مسکونی در بخشهای میانی می باشد. این الگو علاوه بر
تامین کدهای طراحی از طرف اهالی محلی نیز مورد توجه بسیاری قرار گرفت و
اصول و مفاهیم بکار رفته در این الگوی بومی اسکان، ایده های فراوانی پیش
روی طراحی های آینده گذاشت.
مکمل سیستم خانه سازی Lilong بلوکهای خیابانی بودند. فروشگاهها نمای اصلی
خیابان را اشغال می کردند و واحدهای مسکونی در فضای خالی میانی قرار می
گرفتند. دسترسی به خانه ها از طریق تعبیه چند دهانه اغلب قوسی شکل در
خیابان اصلی امکان پذیر بود.
بنابراین از دید طراحی شهری شکل گیری دو نوع فضای شهری قابل رویت می باشد.
اولی فضای کمربندی خارجی متشکل از خیابانهای تجاری و فروشگاهها در امتداد
آن می باشد. این فضا در برگیرنده فعالیتهای تجاری و جریان ترافیک و در واقع
نمای خارجی شهر است. از خصوصیات این فضا می توان پویایی،آزادی و اتصال به
تمامی قسمتهای شبکه خیابانهای شهر را نام برد. فضای دوم، فضای بلوک مانند
داخلی متشکل از چند ردیف خانه های کم ارتفاع می باشد که بر خلاف فضای اول،
محصور، آرام و امن است و ورودیها به دلیل دسترسی به خیابانهای شهری قابل
کنترل می باشند. این فضا مختص کاربریهای مسکونی است.
الگوی کلی خانه سازی lilong
"Li" به معنای جوامع و"Long"
به معنای مسیرها( کوچه ها )می باشد. به عبارتی ساده تر خانه سازی "Lilong"
شیوه ای از فرم سکونت شهری بر اساس دو فاکتور "مسیر" و "جامعه" است.
ساختار سیرکولاسیون داخلی در برگیرنده یک زوج مسیر اصلی و چند مسیر فرعی می
باشد. مسیرهای اصلی مستقیما به دروازه اصلی ورودی متصل شده اند که از طریق
خیابانهای شهری قابل دسترسی می باشد. قرارگیری در موقعیتهای مرکزی سایت این
مسیرها را به فضای سیرکولاسیون عمومی مبدل ساخته است که بیشتر جهت گردهم
آیی و فعالیتهای اجتماعی بکار می رود. مسیرهای فرعی در راستاهای موازی، بر
مسیرهای اصلی عمود گشته و به واحدهای مسکونی ختم می شوند. اغلب این مسیرها
بن بست بوده و درجه امنیت فضاهای داخلی را افزایش می دهند. رویکرد این الگو
در ایجاد اتصالات قوی و دسترسیهای سهل الوصول و قابل بسط می باشد. البته
چارچوب مسیرهای اصلی و فرعی، گذشته از کارکرد حرکتی به عنوان بخشی از فضای
زندگی مسکونی نیزمحسوب می گردد.
مکمل فضاهای مذکور واحدهای کوچک خدماتی- تجاری شامل داروخانه ها، دکه های
روزنامه فروشی و... در مجاورت مسیرهای اصلی و یا منطقه ورودی می باشند که
علاوه بر تامین نیازهای روزمره ساکنین بر غنای زندگی اجتماعی می افزایند.
ورودی و نقش آن در بهبود کیفیت فضایی
ایده استفاده از ورودیها به عنوان عنصر منحصر به فرد اتصال سکونتگاه
Lilong به ساختار شهری آن حاوی سه عملکرد به شرح زیر می باشد:
1- هدف از مفصل بندی ساده معماری ورودی، حفظ تداوم فضایی منظر خیابانهای
شهری است .
چنانچه حتی فروشندگان خیابانی نیز گاه امکان تشخیص این ورودی جهت دسترسی به
فضاهای مسکونی را ندارد.
2- جانمایی اقتصادی ورودیها منجر به استفاده صحیح از زمین و حفظ اراضی شهر
می گردد.جالب است بدانیم که بخشی از این ورودیها گاه مملو از فعالیتهای
تجاری در مقیاس کوچک است.
3- تعداد محدود ورودیها کنترل امنیت محیط داخلی را تضمین می کند.ورودیهای
محدود ، استفاده مناسب از فضاهای باز و مسیرها و احاطه ساکنین بر محیط بلا
واسطه خود، سیستم نظارتی دقیقی را جهت تأمین امنیت فضاهای داخلی فراهم می
سازد . عرض کم معابر فرعی و بن بست بودن اغلب معابر نیز در تأمین این
فاکتور موثر می باشد.
بررسی نظام ساختاری lilong
با نگاهی به پلان یک سکونتگاه Lilong می توان دریافت پوشش ساختمان متراکم
تر از فضای باز می باشد و این امر رابطه صحیحی میان توده و فضا ایجاد می
کند. به عبارت دیگر void های مثبت خلق می شوند. فضای باز در یک سکونتگاه
Lilongشکلی کاملا تعریف شده دارد. فضاهای خالی به عنوان مجرای ارتباطی
فعالیتهای اجتماعی و به تعبیری تداوم بخش فعالیتهای جمعی و فردی و عرصه
روابط متقابل می باشد. این ارتباط میان پر و خالی ها الگوی فضایی یک
سکونتگاه Lilong را آشکار می سازد.فضای سرسرای ورودی که گذر از قلمرو مشترک
به سمت حوزه نیمه عمومی را امکان پذیر می سازد، دروازه نیمه عمومی قابل
رویت از جانب خیابانهای شهری است که ورود افراد به فضای شخصی را نمایان می
سازد. نوع دوم void ها مربوط به شبکه مسیرها و میادین است. بسط فضاهای
مسکونی و ایجاد مکانهایی جهت مباحثه میان همسایگان نوعی سلسله مراتب
سیستماتیک از جریانهای شهری به سمت فضاهای محلی کنترل شده جهت برقراری
ارتباط را به نمایش می گذارد. سلسله مراتب شبکه سازمانی از فضای عمومی به
نیمه عمومی، نیمه خصوصی و خصوصی علاوه برافزایش بازده حرکتی در مسیرهای
اصلی، ایجاد امنیت و حفظ صمیمیت فضاهای مسکونی را نیز بدنبال دارد. این
الگو مزاحمت ترافیک را کاهش داده و تداعی گر نوعی نظم و هویت واحد برای
تمامی واحدهای مسکونی می باشد. در نتیجه محیطی آرام جهت فعالیتهای مسکونی
در حصار منطقه تجاری پر ازدحام فراهم می آید.بنابراین می توان گفت که الگوی
خانه سازی Lilong ارتباطی واضح و سازمان یافته از روابط پر و خالی و بافت
شهری تکامل یافته می باشد.
مطالعه Lilong بر مبنای تئوری مکان
فضا زمانی تبدیل به مکان می شود که دارای معنی مفهومی منتج از سوابق فرهنگی
و منطقه ای باشد(راجر ترانسیک- 1986).انواع فضا متاثر ازمقوله های مربوط به
ویژگیهای فیزیکی قابل تعریف است. حال آنکه هر مکان از ماهیتی منحصر به فرد
برخوردار است. یک مکان، فضایی با ویژگی مجزا و سیستمی پایا است که مردم،
رفتارها و ارزشهای سیاسی، فرهنگی و اجتماعی خود را در آن بسط می دهند.
خانه سازی Lilong در برگیرنده صفاتی است که در خلق مکانهای معنی دار موثر
می باشد.فرم منحصر به فرد دروازه ورودی و بسط تدریجی فضا از فضای عمومی به
یک فضای نیمه عمومی مسکونی وحضورامنیت وکنترل در فعالیتهای اجتماعی در
مقیاس خرد همگی از عوامل غنی سازی هویت فرهنگی، اجتماعی و سیاسی فضای
فیزیکی در Lilong می باشند.
آنچه مسلم است ساخت یک محیط مسکونی جذاب تنها در سایه درک مسایل روانشناختی
فعالیتهای مسکونی ، اعتقادات فرهنگی و مذهبی ساکنین و ... امکانپذیر است و
طراحان پروژه Lilong به این مطلب کاملا واقف بودند.
|
